De eerste graafmachines met scheprad (Schaufelradbagger) van eind 19e begin 20e eeuw

Ing. Anne-Marie Oudejans
Nadat de Romeinen met hun tympanum (Blog  https://bruinkool.blogspot.nl/2016/04/de-romeinse-tympanum-als-verre.html     en Leonardo Da Vinci (Blog  https://bruinkool.blogspot.nl/2016/03/voorlopers-van-de-huidige-graafreuzen.html    de eerste voorlopers van de graafmachines met een graafwiel of ‘scheprad’ (Schaufelradbagger)  hadden ontworpen, volgden met vallen en opstaan nog vele verdere ontwerppogingen . De eerste machines hadden hun graafwiel of ‘scheprad’  in het hart van de machine, waarbij  het ontgraven materiaal direct op de kant werd gestort. Hierdoor kon er met zo’n machine  alleen maar sleuven worden gegraven.  Uiteindelijk kwamen pas na de uitvinding van de stoommachine de ontwikkelingen van het scheprad (Schaufelrad) pas echt op gang.

Graafarm (Radausleger)

In Amerika verkreeg Christian Smith in 1881 patent (US 242 484) op een schepradgraafmachine met een graafarm.   De graafarm had  twee graafwielen met elk 4 graafemmers. Onder de graafarm, tussen de twee graafwielen,  liep  een lopende (afvoer)band. Via stortkokers viel het materiaal uit de graafemmers zijwaarts op de lopende band.          

Smith’s  stelsel van graafarm en lopende band kon niet alleen omhoog worden gehesen of omlaag worden gelaten maar was daarnaast ook (horizontaal)  draaibaar. Het geheel werd door stoom aangedreven en was op rails worden verplaatsbaar.  Op deze manier kon men met deze machine veel grotere oppervlakten en veel dikkere lagen grond afgraven en was de toepassing niet langer beperkt tot alleen  gleuven.

Problematiek bij het legen van de scheppen
Bij de (zijdelingse) afvoer via stortkokers van afgegraven materiaal vanuit het scheprad naar de lopende band bleek er teveel grond naast de lopende band te vallen. Verschillende uitvinders trachtten  ( US 287 563, Morton,  FR 387 439 Glockner) )  dit verlies te verminderen  door de afvoer uit het scheprad naar de lopende band niet zijdelings maar via een helling direct achter en onder het rad te laten gebeuren. Morton wilde daarbij de verliezen extra verder verkleinen door de scheppen te voorzien van automatisch intrekbare randen, hetgeen door de complexiteit en de slijtagegevoeligheid eveneens onvoldoende soulaas bracht.

   

Via verschillende uitvoeringen zelfs één met een scheprad  voor een emmerketting (S.J.  Loyd en A.R. Grossmidt)en één met het rad haaks op de transportband (US 533 376 Albert Roll) , kwam in 1913 George Eugene Schwandner (DE 271 118)  met een graafmachine met scheprad, waarbij het afgegraven materiaal weer zijdelings  uit de schep direct op de transportband kwam. De as van zijn graafwiel viel samen met de  as aan de ene kant van de lopende band. Verder had het wiel zelf voor elk van de vier scheppen  inwendig een schuine kant  van de schep naar de lopende band toe. , Deze machine luidde de uiteindelijk de vormgeving van de huidige graafwielmachines  met scheprad in.

Schijnbare zondagsrust en Bromsnor in Tagebau Jänschwalde

Ing. Anne-Marie T.M. Oudejans

Bij “onze” Tagebau in Welzow konden we de apparaten niet echt goed zien. “Ons”uitzichtpunt was al te ver door de verkipping ingehaald  waardoor bijna alleen maar de bovenkant van de F-60 zichtbaar was. Hoewel we in het vroege voorjaar waren, en de bomen nog niet volledig in het blad waren, werd even verderop richting de groeve  het uitzicht door allerlei bosserij belemmerd.

Maar de vakantie was nog net begonnen, dus niet getreurd.

Volgens een reclamebrochure op internet liep er vanaf een uitzichtpunt bij de Tagebau Jänschwalde een fietspad, van waaraf je rechtstreeks in de kolenlaag zelf kon kijken. Vlak tegen de omheining stond een stelletje met een kind op de schouders terwijl een paar stoere bikers er ook wat liepen rond te kijken. En na een mooie wandeling kwamen we op een punt, waar je inderdaad een geheel overzicht had over de aktiviteiten in de kolenlaag. 

Tagebau Jänschwalde . Helaas stond de F-60 met de Zubringer en de bijbehorende Eimerkettenbaggers helemaal aan de andere kant van de groeve.
(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Via een "Zubringer" wordt het afgegraven deklaaggesteente van nog een derde graafmachine naar de F-60 gebracht
(Foto: Anne-Marie Oudejans)

Ogenschijnlijk heerste er een Zondagse rust over de Tagebau. Geen van de machines leek in werking te zijn. Pas nu - thuis bij het bestuderen en uitvergroten van mijn foto's - blijkt dat er in de kolenlaag tenminste één machine actief was. Eerst loste hij kolen op de lopende band en even later werd er blijkbaar minderwaardige kool of materiaal opgegraven en dat werd meteen weer verkipt. 

Op deze foto produceert de graafmachine in de rode cirkel  kolen op de transportband naar de centrale(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

En hier dumpt hij het opgegraven materiaal rechtstreeks in de "Innenkippe"
(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

En er waren overigens mooie grote stenen, waarop ik geheel gefascineerd en onder de indruk heerlijk op heb zitten te kijken, te genieten en – natuurlijk niet te vergeten -  te fotograferen .

Een mooie steen om heerlijk op zitten te kijken, te mijmeren en te genieten.....
(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Bruinkoolwinning en natuur harmonieus naast elkaar
(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Totdat achter mijn een barse stem mij deed opschrikken. De barse stem uit een autoraampje van een beveiliger, die narrig zei, dat we op verboden terrein waren, ogenblikkelijk daar weer weg moesten en dat hij anders de politie zou bellen. Nog voordat ik überhaupt maar iets kon zeggen was onze Bromsnor met een dikke stofwolk achter zijn wagen - wroemm, wroemm  - al weer weg. En nee we mochten niet langs dezelfde weg terug maar moesten even verderop buitenom terug. Afdruipoen dus! Met de staart tussen de benen tussen de kippen- en/of varkensschuren door en later door de bosschages achter een hoge schutting om weer terug naar de auto.

Met de staart tussen de benen afdruipen èn dan niet vóór maar achter deze p*kken-schutting langs!
(Foto Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Welliswaar teleurgesteld maar, gezien de eerdere gewelddadigheden en bedreigingen door de Kohlegegner in Rheinland en de op handen zijnde aangekondigde akties in Welzow, had ik op dat moment nog alle begrip voor deze bewaker.

Gelukkig heb ik  -net nog voordat we werden weggestuurd -  deze foto's kunnen maken van de Schaufelradbagger 1557 SRs 2000
(Foto: Anne-Marie Oudejans)

Van de "1557 SRs 2000 blijkt dat de "arm" met het graafwiel (VR Vorschub Radausleger) uitschuifbaar te zijn
(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Detail centrum 1557 SRs 2000
(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Na nog een verdere mislukte poging om te kijken of er aan de andere kant van de Tagebau nog een ander uitzichtpunt was, hebben we in een knus, authentiek café-tje in Jänschwalde-dorp ons nog even tegoed gedaan aan een kop Soljanka, een Russische soep.

Èn we hebben Tagebau Nochten en Reichswalde nog....................