Hoe warm het was en hoe ver………..

Ing. Anne-Marie T.M. Oudejans

In onze vakantie was het de Tagebau Nochten, waar wij de enorme afmetingen van zowel de Tagebau zelf als van de machines, die daarin werkzaam zijn, het beste konden zien. 

UItzicht  vanaf Schwarze Berg over de Tagebau Nochten

(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Al ras zou blijken, dat we dat niet alleen zouden zien maar de afmetingen ook aan den lijve zouden ervaren. 

Het lijkt allemaal zo dichtbij maar....

Tagebau Nochten  (Foto Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Wij dachten namelijk “even” naar het uitzichtpunt aan de kopse kant van de groeve te lopen. De meegenomen koffie en water lieten we derhalve in de auto achter met het idee om dat te drinken als we weer terug waren. Dat hebben we dus geweten. Aan het stuk “verkipping” waar we langs moesten lopen, leek maar geen einde te komen.

Aan de "Verkipping" leek maar geen einde te komen

Tagebau Nochten (Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

En waar je verder haast overal dikke stenen, waar je lekker even op kunt zitten,  langs de weg ziet liggen: hier was er nog niet één te vinden! Verder bleek het ook veel warmer te zijn dan we dachten. Met recht dus: Hoe warm het was en hoe ver!

Maar de tippel was absoluut niet voor niets. Vanuit het uitzichtpunt hadden we een schitterend zicht over het hele geheel. We hebben uitgebreid de tijd genomen om te genieten met de nodige foto’s als resultaat.

Overzicht Tagebau Nochten, waar de F-60 is voorzien van een "Zubringer"

(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Onder de F-60 is in de tweede kolenlaag de emmerwielgraafmachine (Schaufelradbagger 1535 Srs 1301) werkzaam

(Foto Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Helemaal rechts boven de F-60 is in de verte nog de  inmiddels buiten werking gestelde Bandschleifenwagen 733 BRs 1400 zichtbaar

(Foto: Anne-Marie Oudejans)

In de Tagebau Nochten wordt - in de eerste insteek of Vorschnitt” -  door een emmerwielgraafmachine (Schaufelradbagger) eerst de 20-40 meter dikke bovenste laag dekgesteente tot de eerste kolenlaag afgegraven. De graafmachine geeft, via een beladingstoestel of “Bandewagen” het gesteente af naar de transportbanden om te worden afgevoerd naar de 9 km verder aan de buitenste rand van de “verkipping staande verspreidingsmachine of “Absetzer”. De ruim 60 m hoge graafmachine heeft een graafwiel met een diameter van 17 m. Om de omtrek van dit wiel zitten 18 graafbakken met elk een inhoud van 6,3 m3. Deze reus;  Schaufelradbagger 1510 SRs 6300 kan tot een hoogte van ca 42 m en een breedte van 80-90 m het gesteente weggraven, waarbij 8000m3 gesteente per uur wordt verzet.

Schaufelradbagger 1510 SRs 6300 graaft de eerste laag dekgesteente af
Tagebau Nochten (Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

De “Absetzer” met nummer 1120 heeft, evenals de graafmachine, ook een Bandwagen, maar nu een,om het gesteente van de lopende band  af te nemen en naar de Absetzer over te doen. Deze verspreidingsmachine heeft een 120 m lange draaibare arm, waarmee hij 20 000 m3 gesteente gelijkmatig kan verspreiden.
Door de koppeling van graafmachine in de eerste insteek aan deze “Absetzer” komt de bovenste laag uiteindelijk weer geheel terug aan het aardoppervlak te liggen.

Absetzer 1120 stort de bovenste en vruchtbare laag deklaaggesteente weer netjes op de onderliggende lagen teruggestort materiaal
Tagebau Nochten (Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

De nu vrij liggende ca 3 m dikke eerste kolenlaag: de Erste Lausitzer Kohlenflöz, wordt door de  emmerkettinggraafmachine (Eimerkettenbagger) 340 ERs 710 afgegraven. Deze machine heeft in plaats van een graafwiel een ketting van een reeks achter elkaar aangeschakelde graafbakken van elk 0,710 m3

Direct volgend op de werkzaamheden van Schaufelradbagger 1510 SRs 6300 graaft de emmerkettingwielgraafmachine 340 ERs 710 de eerste kolenlaag (Erste Lausitzer Kohlenflöz) af
Tagebau Nochten (Foto: Anne-Marie Oudejans)

De 340 ERs 710  in de Erste Lausitzer Kohlenflöz in Tagebau Nochten
(Foto: Anne-Marie Oudejans)

De tweede kolenlaag ofwel dde Zweite Lausitzer Kohlenflöz is gemiddeld 12 meter dik en ligt 65-100 m diep . Om de tweede kolenlaag te bereiken moet vervolgens de tweede laag deksteen met een dikte rond de 40-60 m worden afgegraven. Voor dit karwei wordt een eenheid gebruikt dat bestaat uit drie emmerkettinggravers van het type Es 3150, een zogeheten “Zubringer” en een Abraumfordeerbrücke van het type F-60.  Twee Eimerkettenbaggers leveren direct aan de F-60 en de derde doet dat via een extra 100-150 m lang verbindingsstuk, de zogeheten “Zubringer(brücke)”. Het gesteente van de drie graafmachines wordt door de F-60 linea recta dwars over de groeve heen van de ene kant naar de andere kant getransporteerd om daar te worden gestort. F-60, de drie graafmachines en de Zubringer kunnen zich als één geheel verplaatsen. Met een totale lengte van ruim 600 meter is dit geheel één van ’s werelds grootste, zo niet dè grootste, in zijn beweegbare installatie.

De "Zubringer" met de buitenste Eimerkettenbagger type 3150 aan de F-60 in Tagebau Nochten
(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Detailopname van de aansluiting van de "Zubringer" op de F-60
Tagebau Nochten (Foto: Anne-Marie Oudejans)

De F-60 is hoog genoeg om de twee emmerwielgravers “1531” en “1535”van het type SRs 1301  en de twee emmerkettinggravers “360” en “361”van het type  ERs 710 de kolenlaag van de Zweite Lausitzer Kohlenflöz af te kunnen laten graven. Beide typen graafmachines in de kolenlaag zijn iets kleiner dan die in het dekgesteente werkzaam zijn. In plaats van 6,3m3 hebben de graafbakken van de beide emmerwielgraafmachines (Schaufelradbagger)s elk een inhoud van 1,3 m3 en heeft het graafwiel van deze machine 12 van deze bakken. De emmerkettinggraafmachines (Eimerkettenbaggers)  hebben bakken van 0,710 m3

Schaufelradbagger 1531 SRs 1301 voor en Eimerkettenbagger 360 ERs 710 achter in de Zweite Lausitzer Kohlenflöz 

Tagebau Nochten  (Foto: Anne-Marie Oudejans)

Eimerkettenbagger 360 ERs 710Tagebau Nochten (Foto: Anne-Marie Oudejans)

Schijnbare zondagsrust en Bromsnor in Tagebau Jänschwalde

Ing. Anne-Marie T.M. Oudejans

Bij “onze” Tagebau in Welzow konden we de apparaten niet echt goed zien. “Ons”uitzichtpunt was al te ver door de verkipping ingehaald  waardoor bijna alleen maar de bovenkant van de F-60 zichtbaar was. Hoewel we in het vroege voorjaar waren, en de bomen nog niet volledig in het blad waren, werd even verderop richting de groeve  het uitzicht door allerlei bosserij belemmerd.

Maar de vakantie was nog net begonnen, dus niet getreurd.

Volgens een reclamebrochure op internet liep er vanaf een uitzichtpunt bij de Tagebau Jänschwalde een fietspad, van waaraf je rechtstreeks in de kolenlaag zelf kon kijken. Vlak tegen de omheining stond een stelletje met een kind op de schouders terwijl een paar stoere bikers er ook wat liepen rond te kijken. En na een mooie wandeling kwamen we op een punt, waar je inderdaad een geheel overzicht had over de aktiviteiten in de kolenlaag. 

Tagebau Jänschwalde . Helaas stond de F-60 met de Zubringer en de bijbehorende Eimerkettenbaggers helemaal aan de andere kant van de groeve.
(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Via een "Zubringer" wordt het afgegraven deklaaggesteente van nog een derde graafmachine naar de F-60 gebracht
(Foto: Anne-Marie Oudejans)

Ogenschijnlijk heerste er een Zondagse rust over de Tagebau. Geen van de machines leek in werking te zijn. Pas nu - thuis bij het bestuderen en uitvergroten van mijn foto's - blijkt dat er in de kolenlaag tenminste één machine actief was. Eerst loste hij kolen op de lopende band en even later werd er blijkbaar minderwaardige kool of materiaal opgegraven en dat werd meteen weer verkipt. 

Op deze foto produceert de graafmachine in de rode cirkel  kolen op de transportband naar de centrale(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

En hier dumpt hij het opgegraven materiaal rechtstreeks in de "Innenkippe"
(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

En er waren overigens mooie grote stenen, waarop ik geheel gefascineerd en onder de indruk heerlijk op heb zitten te kijken, te genieten en – natuurlijk niet te vergeten -  te fotograferen .

Een mooie steen om heerlijk op zitten te kijken, te mijmeren en te genieten.....
(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Bruinkoolwinning en natuur harmonieus naast elkaar
(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Totdat achter mijn een barse stem mij deed opschrikken. De barse stem uit een autoraampje van een beveiliger, die narrig zei, dat we op verboden terrein waren, ogenblikkelijk daar weer weg moesten en dat hij anders de politie zou bellen. Nog voordat ik überhaupt maar iets kon zeggen was onze Bromsnor met een dikke stofwolk achter zijn wagen - wroemm, wroemm  - al weer weg. En nee we mochten niet langs dezelfde weg terug maar moesten even verderop buitenom terug. Afdruipoen dus! Met de staart tussen de benen tussen de kippen- en/of varkensschuren door en later door de bosschages achter een hoge schutting om weer terug naar de auto.

Met de staart tussen de benen afdruipen èn dan niet vóór maar achter deze p*kken-schutting langs!
(Foto Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Welliswaar teleurgesteld maar, gezien de eerdere gewelddadigheden en bedreigingen door de Kohlegegner in Rheinland en de op handen zijnde aangekondigde akties in Welzow, had ik op dat moment nog alle begrip voor deze bewaker.

Gelukkig heb ik  -net nog voordat we werden weggestuurd -  deze foto's kunnen maken van de Schaufelradbagger 1557 SRs 2000
(Foto: Anne-Marie Oudejans)

Van de "1557 SRs 2000 blijkt dat de "arm" met het graafwiel (VR Vorschub Radausleger) uitschuifbaar te zijn
(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Detail centrum 1557 SRs 2000
(Foto: Anne-Marie Oudejans mei 2016)

Na nog een verdere mislukte poging om te kijken of er aan de andere kant van de Tagebau nog een ander uitzichtpunt was, hebben we in een knus, authentiek café-tje in Jänschwalde-dorp ons nog even tegoed gedaan aan een kop Soljanka, een Russische soep.

Èn we hebben Tagebau Nochten en Reichswalde nog....................

I want you, I want you

Ing. Anne-Marie T.M. Oudejans

Al enkele kilometers vóór Welzow klonk dit liedje van Bob Dylan’s al in mijn hoofd; het liedje uit het reclamefilmpje van de Spoorwegen, waarin een trein met onweerstaanbare lokroep een kind aantrekt.

Nog vóórdat we naar ons vakantiehuisje gingen, reden we eerst naar het uitzichtpunt, dat voor twee weken “ons” uitzichtpunt bij “onze” bruinkoolwinning zou zijn. Ik zag het al helemaal zitten: Koffiedrinkend aan de picknicktafel kijken-naar-wat-er-onderin-allemaal-gebeurt. 
Dat is één van de voordelen van het pensionado zijn: Je moet niet meer maar je mag…..

Uitzichtpunt Tagebau Welzow-Süd

 Maar al spoedig zou blijken, dat de apparaten hun lokroep duidelijk hebben uitgebreid met een “Maar jijzelf zal hierbij ook wat voor moeten doen”. De groeve zelf was namelijk al een aardig eind van het uitzichtpunt “weggewandeld” .

Behalve een stuk van de F-60, op grote afstand  een Schaufelradbagger en nog veel verder weg twee Absetzers wars er maar weinig van de apparaten te zien. 

Toen wij er waren, stonde de "Grossgeräte" op grote afstand van het uitzichtpunt

We zagen voornamelijk het uitgestrekte terrein van de zogeheten “Verkipping”. Dat is het gebied, waar de kolen al zijn afgegraven en waar het afgegraven deklaaggesteente weer wordt teruggestort.

De "Verkipping" waar het afgegraven deklaaggesteente wordt teruggestort

Maar een telelens en het uitvergroten van fotodelen doen wonderen en kregen we vast een klein voorproefje van hetgeen we de volgende twee weken in het echt, van dichtbij te zien zouden krijgen. 

F-60 Welzow-Süd

Later bleek dat – verderop in een bosrand vlakbij het centrum van Welzow, - tussen de takken en bomen door er wel een direct zicht was op de groeve zelf met daar onderin dus de kolenlaag.
Vanwege de hinderlijke takken en bladeren van bomen en struikgewas, moest ik op de grond haast plat op mijn buik om deze foto's te nemen,
Het kostte mij wat moeite maar toen had ik ook wat

Het direct in de groeve weer terugstorten van deklaaggesteente door de F-60

Hier was goed te zien hoe de reusachtige transportbrug of "F-60" het afgegraven deklaaggesteente weer terug stort op twee plaatsen, direct aan de andere kant van de groeve, waar de kolen al zijn afgegraven. 

Eimerkettenbagger Es 3750

Voor het afgraven van het deklaaggesteente zijn er aan de F-60 twee emmerketting-graafmachines gekoppeld van het type Es 3750. "Es" betekent Emmerkettenbagger schwenkbar Het getal 3750 geeft aan dat één "emmer" van de reeks graafemmers een inhoud heeft van 3750 liter

Detailopname van de middelste uitstroomopening  van de F-60 voor deklaaggesteente

De eerder genoemde "losse" graafmachine veel verderop, graaft de vruchtbare bovenlaag af, die met transportbanden naar de verderop staande Absetzers" of spreiders wordt gevoerd. Op deze manier wordt er voor gezorgd, dat de vruchtbare bovenlaag uiteindelijk ook weer helemaal bovenop de rest van het tgeruggestortte  aardlagen komt te liggen.

De graafmachines voor de kolen waren op de uitzichtpunten niet echt goed te zien. Op de onderste foto steekt er onderaan één net boven de rand uit.

  

Twee weken bruinkool in de Lausitz

God schiep de Lausitz met daaronder de bruinkool
Hij gaf de mens de kennis om de kolen verantwoord te winnen en te gebruiken
Maar de duivel stopte in de mens hebzucht, minachting en verwerping.
Vrij naar een oud Duits gezegde

De twee weken voor Pinksteren hebben mijn lief en ik een fantastische vakantie in Welzow gehad.

Wij hebben eigenlijk aleen maar genoten van het geen in de eerste regels van de aanhef staat.
De enorme inmense afmetingen van de bruinkoolgroeves Welzow-Süd, Nochten, Reichwalde en Jänschwalde met de indrukwekkende en reusachtige machines en apparaten of "Grossgeräte", die daarin gestaag door op een rustige en haast vredige manier werken, waren overweldigend.

Maar niet alleen dat: Ook de oude centrales en brikettenfabrieken (soms nog met de machines uit de jaren twintig van de vorige eeuw) hebben hun sporen onuitwisbaar bij ons achter gelaten. Tenslotte hebben we ook bgezien, hoe de "enorme gaten in de grond" uiteindelijk weer (nieuwe) natuur worden.

Tot ons verdriet hebben wij helaas ook de effecten van de laatste regel gezien. Al was dat voornamelijk pas op de televisie, toen we weer thuis waren. Daar zagen wij niet alleen de buitensporige gewelddadigheden en vernielingen door de "Kohlengegner" in het Pinksterweekende. Ook zagen wij de "milieuhygiëne" van deze aktivisten in de vorm van de hopen - voor een groot deel - plastic !!! afval, die zij overal maar hebben achter gelaten.

De komende wekenwil ik met mijn blog de gedane ervaringen en gevoelens hierbij met U delen. Dit zal dan voornamelijk in de vorm van mijn foto's zijn, waarvan hier een klein voorproefje.

Een stukje geschiedenis van de kolossale machines in de bruinkooldagbouw

Ing. Anne-Marie T.M. Oudejans

Zoals nu nog steeds hangt de economisch in dagbouw winbaarheid van bruinkool af van de dikte van het gesteente boven de bruinkoollaag

Onderstaand artikel uit  het tijdschrift “Glückauf” van 19 maart 1938  geeft een overzicht van de ontwikkelingen van de graafmachines en de methoden voor het afvoeren van deklaaggesteente en de invloed van deze ontwikkelingen op de economische winbaarheid.

Zo’n anderhalve eeuw terug, toen er nog veel handmatig gebeurde, kon de winning van bruinkool nog uit, wanneer de hoeveelheid weg te graven deklaag hooguit even groot was dan de hoeveelheid (bruin)kool.

Tegen de Eerste Wereldoorlog waren de machines al zodanig, dat de deklaag al twee keer zo dik mocht zijn en in 1938 was deze verhouding globaal genomen al gestegen tot 4 delen deklaag op 1 deel kolen. Wanneer de opbouw van de aardlagen zodanig gunstig was, dat men voor het afvoeren van het deklaaggesteente gebruik kon maken van “Abraumförderbrücken” kon de bruinkool bij een verhouding van 6 op 1 nog economisch worden gewonnen. 

Die technische Gemeinschaftsarbeit'im Braunkohlenbergbau und ihre praktischen Ergebnisse

Bron: "Glückauf" 19 mrt 1938 p. 242

Postzegels en bruinkool

Ing. Anne-Marie T.M. Oudejans

Niet alleen voor fotografen en tekenaars zijn de grote machines of van de bruikoolwinning geliefde onderwerpen.

Ik ontdekte dat deze “Grossgeräte” meerdere keren de posterijen van verschillende landen inspiratie hebben gegeven om ze op postzegels af te beelden.

Meestal waren dat dan de emmer-wiel-graafmachines of “Schaufelradbagger”, die de postzegel sierden.

Postzegels met Schauffelradbagger,
(Overigens heeft de postzegel van Suriname hoogst waarschijnlijk betrekking op de bauxietwinning aldaar)

Dat ook de overige “Grossgeräte” aan bod kwamen wordt wel bewezen door de zegels hieronder met daarop een spreider of “Absetzer” een emmer-ketting-graafmachine (Eimer-ketten-bagger) en helemaal rechts een lepelgraafmachine of “Löffelbagger”
Op de onderste postzegel staat een transportbrug compleet met extra toevoer (Förderbrücke met Zubringer)

Forderbrücken

Ing. Anne-Marie T.M. Oudejans

Om bij de "kolenlaag" te komen moeten er eerst de bovenliggende lagen gesteente (deklaag of “Abraum)  worden weggegraven en weggezet. Dit laatste kan op meerdere manieren gebeuren, zoals met een speciaal groot soort vrachtwagens of "kippers". In het Rheinische Braunkohlenrevier bij Aken voert men dit afgegraven gesteente met transportbanden eerst naar een soort schakelstation en daarna naar de afzetters of spreiders (Absetzers), die dit materiaal elders weer storten.

Een andere methode werkt met zogeheten (Abraum)Forderbrücken. Dit zijn mobiele transportbruggen, die over de gehele ontgraving heen gaan en zich in zijn geheel kunnen verplaatsen. Aan de ene zijde zijn zij direct verbonden met één of meer graafmachines en aan de andere zijde zijn zij voorzien van een verlengstuk met meerdere afzetters (Absetzer). De bruggen zijn daarbij zo hoog, dat zij totaal geen belemmering vormen bij het verder afgraven van de kolenlaag zelf.

Bron 70 Jahre Forderbrücken in der Lausitz pag. 4

Het gesteente komt bij het afgraven direct via een lopende band uit de graafmachine op de volgende de lopende band, die van de brug, en gaat zo rechtstreeks over de hele ontgraving heen naar de overkant, waar het materiaal via door een laatste (afzet)band  naar en door de afzetters weer gelost wordt. Al in 1924 is men bij Plessa in het oosten van Duitsland met deze werkwijze begonnen.

Deze methode heeft inmiddels geleid tot de transportbrugsystemen van nu. Met  een lengte van ca 300 meter worden deze bruggen wel “liggende Eiffeltorens”. Bij de lengte van de brug zelf plus de hier direct aan vastzittende afzetter van bijna 200 m , kunnen deze in totaal ca 500 meter lange installaties tot de grootste machines ter wereld worden gerekend, als ze al niet de grootste zijn.

Bij deze vergelijking met de Eiffeltoren is de bijdrage van de graafmachines nog niet eens meegerekend

Bron: "Besucherbergwerk F-60"

Bijgaande link geeft toegang tot het document  “70 Jahre Forderbrücken in der Lausitz” dat eind 1994 is uitgegeven door het Lausitzer Braunkohlen Aktiengesellschaft , met daarin uitgebreid de gehele ontwikkelingsgeschiedenis van deze reuzen.

70 jaar "Förderbrücken in het Duitse Lausitz

Bron foto Wikimedia commons.

Forderbrückesysteem van de Tagebau Nochten .Links de (emmer-ketting)graafmachines en rechts het afzetterssysteem

Onder de brug in het midden  doet een eveneens reusachtige graafmachine in de kolenlaag zijn werk.

(Afbeeldingen in deze blog kunnen worden vergroot, door hierop te klikken)